Prawo weterynaryjne
www.prawoweterynaryjne.pl
Masz pytanie? Zadzwoń!
tel. + 48 506 066 723
O nas

Strona jest miejscem gdzie publikowane są opinie i artykuły dotyczące prawa weterynaryjnego, prawa żywnościowego oraz z zakresu ochrony zwierząt.

Strona jest jednocześnie Biuletynem Informacyjnym Kancelarii Prawnej RESULT Witkowski Woźniak Mazur i Wspólnicy Spółka Komandytowa

Plany gotowości, jako praktyczne narzędzie zwalczania chorób zakaźnych zwierząt

Zadania związane ze zwalczaniem chorób zakaźnych zwierząt, przewidziane przez przepisy prawa, realizowane są w ramach określonej struktury administracji publicznej. W polskim porządku struktura ta tworzona jest przez organy administracji rządowej i obejmuje organy Inspekcji Weterynaryjnej, ministra właściwego do spraw rolnictwa, Radę Ministrów i wojewodów. System ten uzupełniony jest przez niektóre organy samorządu terytorialnego oraz podmioty prywatne wykonujące na zlecenie administracji pewne funkcje publiczne, jak również podmioty prywatne działające na zlecenie adresatów rozstrzygnięć administracyjnych organów władzy publicznej (najczęściej posiadaczy zwierząt).

Truizmem jest przy tym wskazanie, iż wszystkie wyżej wymienione podmioty powinny ze sobą ściśle współpracować przy zwalczaniu chorób zakaźnych. W celu umożliwienia i ułatwienia takiej współpracy prawodawca wprowadził obowiązek opracowania planów gotowości dla poszczególnych jednostek chorobowych zwalczanych z urzędu. Plan zwalczania danej choroby określa działania, jakie zostaną podjęte w przypadku wybuchu choroby zakaźnej zwierząt oraz powinien wskazywać środki, sprzęt i personel, mające posłużyć szybkiej i skutecznej likwidacji ogniska choroby.

Plany te powinny zatem mieć duże znaczenie praktyczne w przypadku wystąpienia danej jednostki chorobowej, a w szczególności administracyjne zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt powinno być przeprowadzone zgodnie z opracowanymi planami gotowości, które to plany mają jednocześnie podstawowe znaczenie dla współpracy organów Inspekcji Weterynaryjnej z innymi organami administracji publicznej i podmiotami prywatnymi.

Plany zwalczania chorób zakaźnych zwierząt sporządzane są odpowiednio dla obszaru powiatu (przez zespół kryzysowy powołany przy powiatowym lekarzu weterynarii), województwa (przez zespół kryzysowy powołany przy wojewódzkim lekarzu weterynarii) i kraju (przez krajowy zespół kryzysowy powołany przy Głównym Lekarzu Weterynarii) oraz podlegają zatwierdzeniu przez Komisję Europejską.

Plan powinien zawierać w szczególności:

  • wykaz aktów prawnych regulujących zasady zwalczania wysoce zjadliwej grypy ptaków lub rzekomego pomoru drobiu;
  • opis tych jednostek chorobowych;
  • określenie sposobu i źródeł finansowania czynności ich zwalczania;
  • określenie struktury i organizacji zespołów kryzysowych powoływanych przy powiatowym, wojewódzkim i Głównym Lekarzu Weterynarii;
  • wskazanie zadań w zakresie zwalczania choroby zakaźnej oraz organów, jednostek organizacyjnych i innych podmiotów odpowiedzialnych za realizację tych zadań;
  • plany szkoleń prowadzonych w celu zapewnienia sprawnej współpracy w ramach zespołów kryzysowych;
  • opis sposobu i zakresu opracowania informacji przekazywanych w związku ze zwalczaniem choroby zakaźnej drobiu.

Plany sporządza się dla jednostek chorobowych wskazanych w rozporządzeniu  Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 listopada 2008 r. w sprawie wykazu chorób zakaźnych zwierząt, dla których sporządza się plany gotowości ich zwalczania (1).

Użyte w art. 54 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (2), zawierającym katalog obligatoryjnych elementów planu gotowości, przez ustawodawcę, sformułowanie „w szczególności” oznacza, że wskazany katalog informacji i zadań ciążących na podmiotach odpowiedzialnych za zwalczanie choroby zakaźnej ujętych w planie nie jest zamknięty i w zależności od sytuacji plan może być bardziej szczegółowy. Ważnym postulatem jest przy tym, aby plany obejmowały aktualne wzory decyzji, rozporządzeń, jako aktów prawa miejscowego oraz pism urzędowych związanych ze zwalczaniem danej jednostki chorobowej. To przygotowanie tych dokumentów zajmuje bowiem najwięcej czasu w procesie administracyjnego zwalczania choroby zakaźnej zwierząt.

Działania w zakresie sporządzania, aktualizacji i realizacji planów gotowości powiatowy lekarz weterynarii, wojewódzki lekarz weterynarii i Główny Lekarz Weterynarii wykonują odpowiednio przy pomocy powiatowego, wojewódzkiego i krajowego zespołu kryzysowego, w skład których wchodzą pracownicy Inspekcji Weterynaryjnej oraz przedstawiciele organów administracji rządowej, jednostek samorządu terytorialnego i podmiotów, których udział jest niezbędny w zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. Sprawie należy od razu podkreślić, że praktyka powoływania do zespołów kryzysowych tylko i wyłącznie pracowników danego inspektoratu jest nie tylko niezgodne z prawem ale i stawia pod znakiem zapytania sens funkcjonowania takiego zespołu.

Na podstawie art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 roku ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt do współpracy z organami Inspekcji Weterynaryjnej przy opracowaniu i realizacji planów gotowości zobowiązane są organy administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, podmioty prowadzące działalność w zakresie pozyskiwania, wytwarzania, przetwarzania lub obrotu niejadalnymi produktami pochodzenia zwierzęcego, ubocznymi produktami zwierzęcymi, produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego w rozumieniu przepisów o produktach pochodzenia zwierzęcego oraz inne podmioty dysponujące środkami materiałowymi i technicznymi, których udział jest niezbędny przy zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt.

Wyznaczenie do zespołu następuje na wniosek odpowiednio powiatowego lekarza weterynarii, wojewódzkiego lekarza weterynarii lub Głównego Lekarza Weterynarii. Ustawodawca posługuje się „zbiorczym” terminem „podmioty, których udział jest niezbędny przy zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt”. Wykładnia celowościowa przepisów ww. ustawy jaki i rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 maja 2004 r. w sprawie zakresu i warunków współpracy organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego oraz innych podmiotów w tworzeniu planów gotowości zwalczania chorób zakaźnych zwierząt [3], przemawia za uznaniem, że w zakresie pojęcia „podmioty, których udział jest niezbędny przy zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt” mieszczą się wszystkie podmioty, które wskazane zostały art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych.

Powyższe potwierdza również sama nazwa ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 maja 2004 roku, w której podmioty, których udział jest niezbędny przy zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt określono mianem „innych podmiotów”.

Do „podmiotów, których udział jest niezbędny przy zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt” czy też „innych podmiotów” zaliczyć zatem należy podmioty prowadzące działalność w zakresie transportu, uśmiercania zwierząt, utylizacji ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego, czy dezynfekcji. Konsekwencją tego jest to, że przedstawiciele podmiotów prowadzących działalność w zakresie transportu, utylizacji ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego, czy dezynfekcji powinni znaleźć się w składzie powiatowego, wojewódzkiego i krajowego zespołu kryzysowego. Podmioty, te zobowiązane są do współpracy z organami Inspekcji Weterynaryjnej przy opracowaniu i realizacji planów gotowości oraz zobowiązane są do niezwłocznego przekazania organom Inspekcji Weterynaryjnej:

  • na ich żądanie, informacji niezbędnych w celu opracowania projektów planów gotowości i uaktualnienia tych planów,
  • informacji niezbędnych do uaktualniania planów gotowości.

Ponadto, organy Inspekcji Weterynaryjnej w celu realizacji zadań określonych w planach gotowości mogą:

  • zawierać umowy i porozumienia z podmiotami których udział jest niezbędny w zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt;
  • współpracować z zespołami reagowania kryzysowego.

Przedstawiciele organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego oraz podmiotów, których udział jest niezbędny w zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, zobowiązani są również, na wniosek organu Inspekcji Weterynaryjnej, do wzięcia udziału w szkoleniach i ćwiczeniach, wynikających z planów gotowości.

Przedstawiciele ww. podmiotów, zobowiązani są na wniosek organu Inspekcji Weterynaryjnej do wzięcia udziału w szkoleniach i ćwiczeniach, wynikających z planów gotowości.

Obsługę merytoryczną, organizacyjno-prawną i techniczną zespołów kryzysowych zapewnia odpowiednio powiatowy lekarz weterynarii, wojewódzki lekarz weterynarii i Główny Lekarz Weterynarii, ale zgodnie z § 5 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 maja 2004 roku zakresu i warunków współpracy organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego oraz innych podmiotów w tworzeniu planów gotowości zwalczania chorób zakaźnych zwierząt organy administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, mogą, w uzasadnionych przypadkach, zapewnić zespołom reagowania kryzysowego, pomieszczenia wyposażone w środki łączności, sprzęt komputerowy, mapy i w inne środki techniczne oraz obsługę merytoryczną i techniczną.

Jednocześnie, zgodnie z § 3 rozporządzenia, organy Inspekcji Weterynaryjnej w celu realizacji zadań określonych w planach gotowości mogą zawierać umowy i porozumienia z podmiotami, których udział jest niezbędny przy zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. Używając w normie pojęć „umowa” i „porozumienie” prawodawca zdaje się dokonywać świadomego podziału dwustronnych form działania administracji weterynaryjnej, w ramach którego porozumienia będą zwierane z innymi organami administracji publicznej, a umowy z podmiotami prywatnymi.

W związku z powyższym w sprawie może jednak powstać pytanie czy PLW może zawierać umowy na wykonywanie czynności, na przykład w ognisku choroby czy na terenie zapowietrzonym lub zagrożonym? Tak, może ale nie są to sricte umowy cywilnoprawne, a w pewnej mierze bliżej im nawet do umów publicznoprawnych. Umowy, które organy Inspekcji Weterynaryjnej mogą zawierać z innymi podmiotami, w związku ze zwalczaniem chorób zakaźnych zwierząt, to bowiem umowy na gotowość. Nie są to więc umowy zlecenia, na realizację określonych działań przez zleceniobiorcę w ognisku choroby, gdyż organy Inspekcji Weterynaryjnej nie są do tego uprawnione, a co więcej sprzeciwiają się temu zarówno przepisy o finansach publicznych, przepisy ustawy zakaźnej, jak i przepisy o zamówieniach publicznych, które nie zawierają odstępstwa dla zamówień związanych ze zwalczeniem chorób zakaźnych zwierząt.

Umowy na gotowość, to umowy przewidziane w przepisach rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 maja 2004 roku. w sprawie zakresu i warunków współpracy organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego oraz innych podmiotów w tworzeniu planów gotowości zwalczania chorób zakaźnych zwierząt. Tak jak już było to opisane powyżej, przedmiotem tego rozporządzenia są zakres i warunki współpracy organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego oraz podmiotów, których udział jest niezbędny w zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, w tworzeniu planów gotowości zwalczania chorób zakaźnych zwierząt, realizacji działań wynikających z tych planów wraz z udziałem w zespołach kryzysowych.

W niektórych krajach unijnych (na przykład w Wielkiej Brytanii) umowy takie noszą właśnie nazwę „umów gotowości” – od gotowości do podjęcia działań w celu zwalczenia choroby zakaźnej. Może tu chodzić w szczególności o zobowiązanie do przestawienia mocy produkcyjnych zakładów na działania związane z likwidacją choroba zakaźną (na przykład zakładu utylizacyjnego na działania związane z likwidacją czynnika zakaźnego z określonego obszaru zapowietrzonego).

Co nie może być objęte zakresem „regulacji” takiej umowy? Na pewno nie może ona, zaciągać zobowiązań po stronie Skarbu Państwa – Inspekcja Weterynaryjna, no chyba że chodzi tu tylko i jedynie o ewentualną zapłatę „za bycie w gotowości”.

Co może być objęte zakresem „regulacji” takiej umów? Na przykład wskazanie do stosowania cen rynkowych przez podmiot prywatny, jak również na przykład zasady cesji zobowiązania z faktury wystawionej na posiadacza ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego powstałych podczas zwalczania ogniska choroby.

Umowa taka nie może jednak rodzić zobowiązań po stronie organów Inspekcji Weterynaryjnej, gdyż organy te nie zwalczają choroby zakaźnej przez podejmowanie faktycznych działań w ognisku choroby, ale działając w sferze władztwa administracyjnego, to jest „rozstrzygają”, nadzorują np. likwidację ogniska choroby, a czasami nawet stosują środki przymusu państwowego w drodze egzekucji administracyjnej.

Nadzór nad likwidacją ogniska sprowadza się do podjęcia szeregu czynności o charakterze administracyjnym od przeprowadzania dochodzenia epizootycznego, po kontrolę przebiegu zagrożeń związanych z daną choroba zakaźną, jak również nadzór nad likwidacją samego ogniska. Uprawnienia nadzorcze organów Inspekcji Weterynaryjnej wynikają przy z tym  przepisów prawa powszechnie obowiązującego, w tym między innymi z ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej, rozporządzeń dotyczących zwalczania poszczególnych jednostek chorobowych, jak również decyzji i aktów prawa miejscowego. Sprawowanie nadzoru nie oznacza jednak w żadnym wypadku, że organy Inspekcji Weterynaryjnej mają podstawę prawną do zwierania umów zlecenia do działania w ognisku choroby.

Przypisy końcowe:

  1. U. z 2015 r. poz. 440.
  2. U. z 2017 r. poz. 1855, z późn. zm.
  3. U. Nr 129 poz. 1372.

Opracował: r. pr. dr Michał Rudy

Kancelaria Prawna Result Witkowski Woźniak Mazur i Wspólnicy Spółka Komandytowa

Kierownik studiów podyplomowych „Prawo weterynaryjne i sanitarne”

Szkoła Prawa Uniwersytetu SWPS

2013 Prawo Weterynaryjne - www.prawoweterynaryjne.pl
Wszystkie prawa do wizerunku strony, a także materiałów na stronie są zastrzeżone.